‘Rafels poëzie uit een raadselachtige wereld’ - Judith Herzberg krijgt de Prijs der Nederlandse Letteren

‘Rafels poëzie uit een raadselachtige wereld’ - Judith Herzberg krijgt de Prijs der Nederlandse Letteren

Mijn gedichten komen voort uit mijn poging twee dingen, die op het eerste gezicht geen verband lijken te hebben met elkaar, toch te rijmen.

     Judith Herzberg

Judith Herzberg laat je naar de gewone dingen in het leven kijken. Haar taal laat je stilstaan, het laat je hersenen schakelen tot je opnieuw stilstaat. Haar bedrieglijke eenvoud brengt je niet alleen in de war, ze brengt je subtiel aan het denken.

     Jury van de Prijs der Nederlandse Letteren

De poëzie van Judith Herzberg tast met ogenschijnlijk vrijblijvende lichtheid een willekeurig aantal kleine dingen af om zo een opening te vinden naar het verborgene.

     Anne Marie Musschoot in Ons Erfdeel

 

 

Judith Herzberg ontvangt de meest prestigieuze literaire prijs in het Nederlandse taalgebied, de Prijs der Nederlandse Letteren, voor haar hele oeuvre. Dat omvat dichtbundels, toneelstukken, teksten voor muziektheater, televisiespelen, operateksten, filmscenario's, vertalingen en bewerkingen.

Herzberg (Amsterdam, 1934) debuteerde in 1963 met de dichtbundel Zeepost. Nadien volgden nog talloze bundels, waarvan 111 hopla’s (De Harmonie, 2014) de recentste is: een verzameling ‘hopla’s’, ultrakorte gedichten zoals alleen Herzberg ze schrijft. Een voorbeeld:

Haar gedichten zijn onder meer in het Duits, Turks en Engels vertaald. In 1988 verscheen bij Oberlin College Press een keuze uit haar poëzie in vertaling onder de titel But what: Selected Poems.

Voor Gedichtendag 2001 schreef Herzberg de gedichtendagbundel Staalkaart.

Herzberg schreef vanaf de jaren 1970 naast poëzie ook veel theater. Haar bekendste stuk is wellicht Leedvermaak, dat gaat over onverwerkt oorlogs- en concentratiekampleed. Herzberg is de dochter van Abel Herzberg, die in 1945 terugkeerde uit concentratiekamp Bergen-Belsen. Over die ervaringen schreef hij Amor fati (1946), een klassiek boek dat zijn dochter naar eigen zeggen nooit heeft gelezen.

In 2016 publiceerde Herzberg Er was eens en er was eens niet, een bundel met teksten in diverse genres en uit diverse periodes: observaties, anekdotes, een monoloog, zeer korte verhaaltjes, … In NRC sprakt Arjen Fortuin over dit boek met Herzberg. Dat leverde een boeiend stuk op, dat evenwel geen interview mocht heen: “De onontwarbaarheid is belangrijk in het hele werk van Herzberg – en moet worden gehandhaafd.”

Herzberg recentste uitgave is Brieven 1962-1974, haar briefwisseling met de bevriende dichter Chris van Geel (1891-1969).

 

Judith Herzberg in Ons Erfdeel

Het oeuvre van Herzberg is meermaals besproken in Ons Erfdeel. In 1988 overschouwde Dick Kroon haar poëzie tot dan toe: “Hoe haar gedicht er ook uitziet, zij blijft altijd herkenbaar aan de sprankelende eenvoud van taal, aan een verrassende invalshoek, aan een wezenlijk lyrisch uitgangspunt, ook bij doodgewone onderwerpen, en aan het ontbreken van alle nadrukkelijkheid.” Lees hier zijn volledige tekst en de bijbehorende bloemlezing.

“Niet alleen de poëzie, maar ook het toneelwerk van Judith Herzberg is bijzondere literatuur, die het bestuderen zeker waard is”, betoogde Dick van Teylingen in 1994 in een uitgebreid artikel over de vele theaterstukken die Herzberg schreef.

Nadien volgen nog besprekingen van individuele bundels: Zoals (1992, recensie), Wat zij wilde schilderen (1996, recensie), Bijvangst (1999, recensie), en Klaagliedjes en Liever brieven (2011 en 2013, dubbelrecensie). In die laatste recensie omschreef Anne Marie Musschoot Herzbergs verzen als volgt:

haar spreektaaltonige poëzie heeft vaak een humoristische of ironische ondergrond, en laat een geheel eigen manier zien om met taal om te gaan. Ze formuleert zeer onnadrukkelijk en ingehouden, schijnbaar terloops en achteloos, en lijkt steeds op zoek naar ongemerkte, verrassende details in het dagelijkse leven die de raadselachtigheid ervan naar voren halen. Haar dictie is zoekend en verrassend, heel vaak ook zeer geraffineerd doordat de grillige vorm mee de inhoud uitdrukt.

De laatste aflevering van de Ons Erfdeel-reeks ‘Het oog van de dichter’, waarin Anton Korteweg gedichten besprak die op schilderijen zijn gebaseerd, was in 2016 gewijd aan ‘De boer’. Daarvoor had Judith Herzberg zich laten inspireren door Landschap met de val van Icarus, een kopie van een werk van Pieter Bruegel

De boer 

 

Het ergste is als alles blijft zoals het is.
Ik wil en kan niet ingrijpen ik wil
naar huis, de koeien melken, eten
en vergeten wat ik zag. Het ergste is
dat dit tumult, als op een schilderij –
dat deze val, van wat?
van nacht nu bijna al
mij in één houding vat.
Mijn ploeg loopt vast,
het blijft mij bij
ik schud het nooit meer af.
Het ergste is als zelfs vergaan
al stilgeschilderd is.

Uit: Judith Herzberg, Botshol, G.A. van Oorschot, Amsterdam, 1980.

 

Deze Prijs der Nederlandse Letteren voor Judith Herzberg is de laatste die door de Nederlandse Taalunie wordt uitgereikt. Vanaf 2021 wordt de Prijs der Nederlandse Letteren georganiseerd door het Vlaams Fonds voor de Letteren en het Nederlands Letterenfonds, zoals onlangs is aangekondigd

 

Foto Judith Herzberg © Mark Kohn, 2014

Blijf op de hoogte

Abonneer je op de RSS-feed