Een grensoverschrijdende discussie over een oude carnavalstraditie - Un débat transfrontalier autour d’une vieille tradition carnavalesque

Een grensoverschrijdende discussie over een oude carnavalstraditie  -  Un débat transfrontalier autour d’une vieille tradition carnavalesque

Het carnavalsfeest is in volle gang. In verschillende steden lopen mensen verkleed rond. Voor een korte periode wordt de orde op z’n kop gezet. In Vlaanderen is Aalst het centrum van het carnavalsfeest, in Nederland is dat de streek rond Maastricht en in Noord-Frankrijk, waar een grote carnavalstraditie bestaat, is vooral Duinkerke het centrum.

In deze stad bestaat er een traditie dat sommige mensen zich zwart schilderen, hun lippen roodkleuren en lendendoekjes uit raffia omgorden. Er heeft ook een “Nuit des Noirs” plaats, dit jaar voor de vijftigste keer.

Antiracistische organisaties hebben nu in Le Monde scherp gereageerd op deze traditie die ze als erg racistisch bestempelen. Op zijn beurt neemt de linkse burgemeester van Duinkerke, Patrice Vergriete, het op voor deze traditie. Ze past in het hele carnavalsfeest, schrijft hij op Twitter en ook in Le Monde. Tijdens deze feestelijkheden is er geen onderscheid tussen arm en rijk, arbeider of patron, jong of oud, gelovig of ongelovig, blank of zwart. Tijdens enkele dagen in het jaar is er volledige gelijkheid in de stad en heerst er een broederlijke vrolijkheid. Men heeft de vrijheid zijn leven even te veranderen. Een arbeider kan zich even miljonair wanen, een atheïst kan zich in priester verkleden. Men kan dus ook van huidskleur veranderen. Vergriete neemt het op voor “het recht op de karikatuur”. 

De verdedigers van deze traditie om zich zwart te schilderen laten ook Marcel Mpika aan het woord, een inwoner van Duinkerke met Congolese roots en overtuigd carnavalsvierder. Deze hele polemiek is onzin, zegt hij, en uitgevonden door mensen die geen carnaval vieren. In Congo, voegt hij er aan toe, schildert men zich tijdens feesten wit. Carnaval is volgens de verdedigers juist een manier om samen te komen en elkaar beter te leren kennen.

Deze polemiek in Duinkerke sluit aan bij de discussies die ook al in andere landen hebben plaatsgevonden. In Nederland woedt er bijvoorbeeld al heel lang een zeer scherpe discussie over de figuur van Zwarte Piet. Deze figuur is nu eigenlijk uit het straatbeeld verdwenen en vervangen door een witte persoon met roetvegen op zijn gezicht. En de Nederlandse openbare zender heeft onlangs besloten dat het woord "blank" zoveel mogelijk zal worden vervangen door “wit”, omdat blank een te positieve connotatie heeft. 

Deze discussie is dus zeker niet beperkt tot het carnaval van Duinkerke. Ik ben wel benieuwd hoe de “Nuit des Noirs” nu zal verlopen.

 

Le carnaval bat son plein. Dans différentes villes, des gens se déguisent. Pendant une brève période, l’ordre est renversé. En Flandre, Alost se situe au centre des festivités du carnaval. Aux Pays-Bas, cette place revient à la région de Maastricht. Dans le nord de la France, qui connaît une grande tradition carnavalesque, Dunkerque en est l’épicentre.

Dans cette ville, une tradition veut que certains hommes se griment en noir, se peignent de grosses lèvres en rouge et s’entourent les reins d’un pagne de raphia. Une « Nuit des Noirs » est en effet organisée pour l’occasion. Ce sera sa cinquantième édition cette année.

Des organisations antiracistes se sont insurgées dans le journal Le Monde contre cette tradition qu’ils jugent fondamentalement raciste. En réponse, le maire divers-gauche de Dunkerque, Patrice Vergriete, a pris fait et cause pour cette tradition. Elle fait partie du carnaval, écrit-il sur Twitter et dans Le Monde. Durant ces festivités, il n’y a plus de différence entre riches et pauvres, entre patrons et ouvriers, entre jeunes et vieux, entre croyants et incroyants, entre blancs et noirs. Quelques jours par an, c’est l’égalité complète dans la  ville, et le règne d’une fraternité joyeuse. On a la liberté de changer un instant sa vie. Un ouvrier peut apparaître millionnaire et un athée se déguiser en prêtre. On peut donc aussi changer de couleur de peau. Patrice Vergriete invoque le « droit à la caricature ».

Les défenseurs de cette tradition consistant à se peindre en noir donnent la parole à  Marcel Mpika, Dunkerquois d’origine congolaise et carnavaleux convaincu. Celui-ci trouve cette polémique « pathétique », lancée par des gens qui ne fêtent pas de carnaval. Au Congo, ajoute-t-il, on se grime en blanc pour les fêtes. Aux yeux des défenseurs de cette tradition, le carnaval permet justement de se rassembler pour mieux se connaître.

La polémique née à Dunkerque rejoint des discussions qui ont déjà eu lieu dans d’autres pays. Aux Pays-Bas, par exemple, un vif débat existe depuis longtemps autour de Pierre le Noir. Ce personnage a pratiquement disparu des rues pour être remplacé par une personne blanche portant des traces de suie sur la figure. L’audiovisuel public néerlandais a aussi décidé de remplacer le mot blank (blanc, mais aussi brillant, pur, immaculé), dont la connotation lui a paru trop positive, par le mot wit (blanc, de couleur blanche). 

Le débat ne se limite donc pas au carnaval de Dunkerque. Je suis  curieux de voir comment va se dérouler la « Nuit des Noirs ».