Honderd jaar Hella Haasse – wat schreef Ons Erfdeel over deze grote schrijfster?

Honderd jaar Hella Haasse – wat schreef Ons Erfdeel over deze grote schrijfster?
Honderd jaar geleden werd in Batavia Hella Haasse geboren, schrijver van een groots en rijk oeuvre dat nationaal en internationaal gewaardeerd wordt. Veel van haar werk speelt zich af in Nederlands-Indië, waar ze zowat haar hele jeugd doorbracht. Haar bekendste roman is wellicht Oeroeg, die zowel op de Vlaamse als de Nederlandse literaire canon staat. Bij leven ontving Haasse, die in 2011 overleed, talloze prijzen, waarvan de Prijs der Nederlandse Letteren ongetwijfeld de meest prestigieuze is. 
 
Aleid Truijens, journalist en columnist bij de Volkskrant, schrijft de biografie van Haasse. Op de website van het Literatuurmuseum in Den Haag kun je Truijens' werk volgen en worden allerlei afbeeldingen en documenten uit Haasses archief getoond. 
 
Truijens schrijft ook een nawoord in het zopas door Querido heruitgegeven boekje Ogenblikken in Valois, Haasses herinneringen aan de tijd dat ze in Frankrijk woonde. Volgens Truijens waren het de gelukkigste jaren uit het leven van Hella S. Haasse. In Septentrion, het Franstalige tijdschrift van Ons Erfdeel vzw, schreef Haasse hierover het stuk ‘Une étape en France’, dat je hier kunt lezen.
 
Haasses uitgeverij Querido publiceerde postuum eerder al Maanlicht, een bundel met verhalen die in haar nalatenschap zijn aangetroffen, bezorgd door Patricia de Groot, en Irundina, een novelle waarvan het manuscript ook in de nalatenschap is gevonden.
 
Zopas is bij Ambo Anthos nog een ander boek over Haasse verschenen: Zoals ik jou ken, ken jij mij. Mijn jaren met Hella van de eveneens in Nederlands-Indië geboren schrijfster Yvonne Keuls. Het boek heet op de achterflap “een ode aan een bijzondere vriendschap tussen twee schrijfsters die elkaar inspireerden maar ieder ook hun eigen weg gingen omdat ze trouw bleven aan hun eigen opvattingen – een intrigerend verhaal over Indische wortels, schrijverschap en loyaliteit”.
 
In dit bericht vind je ter gelegenheid van honderd jaar Hella Haasse een overzicht van alles wat in Ons Erfdeel is verschenen van en over de schrijfster. Alle artikelen zijn integraal online te lezen. Voor een overzicht van de Septentrion-stukken van en over Haasse kun je hier terecht.
 

Artikelen van Hella Haasse

• In ‘Het verleden als gangmaker van de verbeelding’ stelt Haasse dat de moderne historische roman “in de eerste plaats beschouwd moet worden als een werk van de verbeelding; maar tevens dat men een dergelijke tekst kan zien als een bijdrage, in de vorm van een ‘eigenzinnige’ interpretatie, tot de steeds veranderende massa van voorstellingen betreffende het verleden die de geschiedenis in werkelijkheid blijkt te zijn.” Lees hier het integrale artikel.

• In ‘Een handvol achtergrond’ geeft Haasse een uitgebreid overzicht van hoe en in hoeverre 'de Oost' haar leven en werk mede heeft bepaald. “Wie mijn werk kent zal misschien – hoop ik – ontdekken, dat de lust tot 'parang sawat' mijn Indisch erfdeel is,” schrijft ze, “Altijd heb ik de neiging gehad een zo groot mogelijk aantal van de meest uiteenlopende gegevens in één verband onder te brengen; niets schenkt me een zo intens gevoel van innerlijke bevrediging als het herkennen en vervolgens onder woorden brengen van een heel  complex van waarnemingen, ervaringen, indrukken, gedachten, verzinsels.” Lees hier haar volledige verhaal. 

• Haasse bespreekt het omvangrijke oeuvre van Anton Koolhaas onder de titel ‘Anton Koolhaas: Prijs het slijk’. “Koolhaas' werk proevend en herproevend, is de lezer geneigd de informatie die het bevat als volgt samen te vatten: alle zogenaamde metafysica is zelfbedrog, illusie, wensdroom; eigenlijk bezitten de schepselen maar één mogelijkheid van werkelijk zijn, en wel in een lichaam, dat door zijn specifieke vorm en eigenschappen de diersoort in kwestie (ook de mens) conditioneert,” schrijft ze. De volledige analyse lees je hier.

 

Artikelen over Hella Haasse

• G.F.H. Raat bespreekt in Ons Erfdeel 4/2014 Margot Dijkgraafs boek Spiegelbeeld en schaduwspel. Het oeuvre van Hella S. Haasse. Hieronder vind je een stukje uit dat artikel, de volledige tekst kun je hier lezen.

Spiegelbeeld en schaduwspel is een waardevol boek voor wie geïnteresseerd is in het werk van Haasse. Margot Dijkgraaf laat zien dat zij daarin uitstekend thuis is. Haar boek volgt de traditionele opzet waarin aandacht voor werk en leven met elkaar worden gecombineerd. Sterker, anders dan de ondertitel, Het oeuvre van Hella S. Haasse, belooft, ligt de nadruk op het leven van de auteur. De studie heeft eerder het karakter van een gemankeerde biografie dan van een thematische analyse van Haasses werk. Zoals Hella S. Haasse in haar werk speurde naar de drijfveren van haar historische personages, volgt Margot Dijkgraaf deze weg in haar boek.”

• In 2012 schreef Arnold Heumakers ‘Samenhang door verbeelding. Het oeuvre van Hella S. Haasse’, naar aanleiding van haar overlijden eind 2011. “Het romanoeuvre van Hella S. Haasse is een wonderbaarlijke, zich inderdaad steeds met méér werkelijkheid uitbreidende eenheid: personages lijken op elkaar, de situaties waarin zij terechtkomen ogen verwant, zij het vaak binnenstebuiten gekeerd of op hun kop gezet. Zoals elke afzonderlijke roman een ingenieus geheel is van suggestieve, elkaar spiegelende en versterkende motieven, zo is het ook met haar oeuvre, in weerwil van de ontwikkeling die erin valt aan te wijzen,” stelt hij. De volledige beschrijving van haar oeuvre lees je hier.

• Recensie van de roman Sleuteloog door Reinier Salverda, onder de titel 'Een Indisch testament’. “Sleuteloog heeft als inzet de eigen levensgeschiedenis van de schrijfster. Tegelijk wordt hier een literair spel gespeeld, met allerlei verwijzingen naar andere werken uit de Indische letteren,” schrijft Salverda. Lees hier zijn overige bevindingen.

• Recensie van Heren van de thee door Gerti Wouters, die Haasse geen Indië-auteur wil noemen “omdat haar boeken gespeend zijn van enige vorm van ‘tempo-doeloe’- sfeer.” Verder “klinkt geen nostalgie of heimwee door, evenmin is het een roman geworden met een typisch Indische sfeer. Hiermee ben ik aan het eigenlijke thema van Heren van de thee gekomen. ‘De vreemdeling’ mag met recht een - excuseer mij voor het woord - typisch „Haassiaans" motief genoemd worden. Want in bijna al haar eerdere romans zijn de hoofdpersonages vreemdeling in hun natuurlijke, familiale of relationele omgeving. Vreemdeling is ook Rudolf Kerkhoven.” De volledige recensie lees je hier

• ‘Schaduwen van het verleden’, een recensie van Schaduwbeeld, een boek over de levensgeschiedenis van de 18de-eeuwse baron Joan Derk Van der Capellen. Gerti Wouters schrijft “Het boek is noch roman, noch biografie in strikt wetenschappelijke zin. De lezer krijgt een duidelijk beeld, niet alleen van een, vooral voor de Vlaamse lezer, minder bekende historische figuur, maar ook van een woelige periode uit de Nederlandse, Europese en zelfs Amerikaanse geschiedenis”.  Lees hier de volledige bespreking.

• ‘Hella S. Haasse. Emancipatiestrijdster of feministe tegen wil en dank?’ van Gerti Wouters is een antwoord op de vraag of Haasse een feministisch auteur mag genoemd worden. “Haasses bezorgdheid gaat dan ook niet zozeer uit naar de vraag of vrouwen zich al dan niet kunnen ontplooien – dat hebben vrouwen die dat echt willen volgens haar al wel degelijk bewezen – maar naar het toenemende gebrek tussen man en vrouw,” stelt Wouters. Het volledige antwoord op de vraag lees je hier.

• In 1986 schreef Hannah van Buuren ‘Ruimte van leven. Romankunst van Nederlandse feministen’, waarin ze stelt dat het Nederlandse feminisme ongelooflijk veel te danken heeft aan de romans en essayistische werken van o.a. Hella Haasse. “Wat is de zin van het leven, wat is het achterliggende mysterie van het leven? In Nederland zijn er maar twee feministische schrijfsters die vanaf het begin in hun romans die vragen gesteld hebben: Hella Haasse en Andreas Burnier.” Lees hier het integrale artikel.

• In haar recensie van De wegen der verbeelding prijst Hanneke van Buuren de roman als “een boeiend boek: sterk gecomponeerd, afwisselend van toon, erudiet maar niet overdadig daarmee belastend, helder, humoristisch en spannend, en saillant van taal- en woordgebruik. Het geheel heeft de ondoorgrondelijke sfeer van een zomerse namiddag in Zuid-Frankrijk: alles lijkt  stil tegen een decor van bergen en bomen, maar achter die stilte hangt iets, men weet alleen nooit wat.” De volledige bespreking lees je hier.

• ‘De zin voor het verscherfde’ is de recensie van Bentinck tegen Bentinck. Een geschiedverhaal door  Hanneke van Buuren. “Centraal staat bij haar wat men ‘sense of the past’ noemt. Dat historische besef, die speciale gevoeligheid voor een bepaalde verleden tijd, is – en daarvan toont zij zich scherp bewust – zeer tijdsgebonden,” schrijft van Buuren . Haar volledige verslag lees je hier.

• In het stuk ''Zij liep naar de deur, maar die was op slot'. Elementen uit de gnosis van Hella Haasse' gaat Hanneke van Buuren de evolutie en de constanten in het werk van de schrijfster na, om zo “iets te laten zien van de achtergrond waartegen het werk van Haasse zich chronologisch ontwikkelt; achtergrond opgevat als diepere zin achter het web der gebeurtenissen.” De volledige evolutie in Haasses werk kun je hier nalezen.

• Recensie van Mevrouw Bentinck of  Onverenigbaarheid van karakter. Een ware geschiedenis, waarin Hanneke van Buuren stelt dat de betrokkenheid van de lezer in deze collage van brieven en archiefstukken uit de achttiende eeuw zeer groot is doordat “de compositie van de gebruikte stukken hecht en helder is; bovendien werkt Hella Haasse opvallend sterk met het ritme van spanning en ontspanning daar waar het bij voorbeeld tegengestelde zaken als buitenechtelijke kinderen en picknicks in arcadische omgevingen betreft, of dagboeknotities over de wanhoop om een luwende liefde naast erfeniskwesties en boedelscheidingen. Anderzijds zijn de documenten in   hun soms ingekorte vorm zo menselijk en zo concreet, dat zij de lezer maar al te herkenbaar voorkomen.” Lees hier de volledige recensie.

• In zijn recensie van Huurders en onderhuurders schrijft Aldert Walrecht: “Het onderwerp van kritiek dat bij allerlei besprekingen naar voren kwam, was: de auteur heeft te weinig ‘verhaal’ in deze roman gedaan. Maar dat het helemaal niet om het verhaal ging - maar om de vorm - ja, zelfs een kritiek op het ‘verhaal’ bevat, drong niet tot de heren criticasters door. Het verhaal behoort tot het verleden: alle verhalen zijn reeds verteld! Een verhaal behoort tot de oppervlakte en zal - met de tijd - verdwijnen. In Huurders en onderhuurders komt dat aan de orde: heel de ‘historie’ wordt op een fantastische manier gerelativeerd en belachelijk gemaakt”. Lees hier de volledige recensie.

• Recensie van De tuinen van Bomarzo door J.J. Oversteegen, die het boek allerminst modieus vindt. Toch is zijn oordeel positief: "Wat deze tekst uitzonderlijk maakt, is niet dat het een grensgeval is, maar dat de interpretatie ervan open blijft omdat het van de lezer afhangt, hoe hij zich wil instellen. Het is geen vrijblijvend taalspel van de kant van de auteur, maar een coherente tekst, die echter aan de lezer meer vrijheid laat, of als men wil verplichtingen oplegt, dan gewoonlijk. Het boek is dus niet beurtelings roman, geschiedverhaal etc., maar het is op ieder moment het een of het ander, al naar de kijkrichting van de lezer.” Lees hier zijn overige bevindingen.

• In ‘Abaddon. Hella Haasse: De Meester van de Neerdaling’  bespreekt Hanneke van Buuren twee verhalen van Haasse met een apocalyptische inslag. "Het kwade dat is geïncarneerd in een mens; de vrouw als tegenspeelster ervan maar onmachtig om het op eigen krachten te vernietigen." Lees de volledige tekst hier.

Foto's uit Ons Erfdeel

Blijf op de hoogte

Abonneer je op de RSS-feed