Inhoud : 2008, nr 4
<< terug naar overzicht

Doorzichtige politiek. Veertig jaar na 1968
Ido de Haan

In 2008 brengt Ons Erfdeel in elk nummer een bijdrage waarin, n.a.v. de veertigste verjaardag van mei ’68, een maatschappelijke evolutie van de laatste vier decennia nader bekeken wordt. In deze vierde en laatste bijdrage schetst de Nederlandse politicoloog Ido de Haan de oorzaken en de gevolgen van de roep om “transparantie” in de politiek die sinds de jaren zestig ook in Nederland luid weerklonk. De toegenomen openbaarheid heeft niet alleen positieve effecten: ze leidde ook tot een sterk gegroeide druk op de staat om zich actief te bemoeien met allerlei maatschappelijke misstanden.

Tussen cocon en barricade. Vlaamse schrijvers als opiniemakers.
Dirk Leyman

Lange tijd werd de Vlaamse auteurs verweten dat ze zich te veel opsloten in hun schrijfcocon en dat ze te weinig maatschappelijk engagement toonden. Sinds enige tijd is er een kentering merkbaar, zegt Leyman. Auteurs als Tom Lanoye, Kristien Hemmerechts en Geert van Istendael hebben nooit om een mening verlegen gezeten, maar nu is er ook een jongere generatie die geregeld deelneemt aan het openbare debat over actuele maatschappelijke vraagstukken. Met name Tom Naegels, David Van Reybrouck, Erwin Mortier, Jeroen Theunissen en Paul Verhaeghen treden geregeld uit hun cocon en nemen juist onbeschroomd plaats op de barricaden.

Scenario’s voor Brussel. Over de politieke toekomst van een meertalige stad
Philippe Van Parijs

Op 12 september 2008 organiseerde Ons Erfdeel vzw i.s.m. het Vlaams-Nederlands Huis deBuren de derde Ons Erfdeel-lezing in de Solvaybibliotheek in Brussel. Deze tekst is de schriftelijke neerslag daarvan. Zonder taboes en zonder illusies somt Van Parijs zes mogelijke scenario’s op voor de toekomst van Brussel: de hoofdstad van België, van de Vlaamse en de Franse Gemeenschap, én van de Europese Unie. Zelf schuift hij het zesde scenario, dat hij het “territoriale ‘confederalisme’” noemt, als het meest haalbare en het meest wenselijke scenario naar voren. Bovendien formuleert hij nog zes heel concrete voorstellen voor een beter Brussel.

De pen, een bevende kompasnaald. Het werk van Abdelkader Benali
Mark Cloostermans

Karakterisering van het werk van Abdelkader Benali, van zijn debuut Bruiloft aan zee (1996) tot De marathonloper (2007). Benali is een veelschrijver met een breed oeuvre, die zijn talent in alle richtingen exploreert. Dat levert af en toe goede boeken op, maar het zou zijn oeuvre ten goede komen als hij een duidelijker richting zou kiezen, vindt Cloostermans.

De geschiedenis van de gezichten zien. Filmregisseur Heddy Honigmann
Karin Wolfs

Overzicht en typering van de internationaal bekroonde Nederlandse filmmaakster Heddy Honigmann, van L’israel dei Beduini (1979) tot El Olvido (2008). Haar oeuvre laat zich in drie periodes samenvatten: de vroege pamflettistische films uit het begin van de jaren tachtig, de fictiefilms (zoals Hersenschimmen) van eind jaren tachtig en begin jaren negentig en tot slot de documentaires. Vooral voor deze laatste kreeg ze zowel in binnen- als buitenland lof toegezwaaid

Het jongetje en de ideoloog. De twee zielen in Geert van Istendael
Tomas Vanheste

Wie er even op let, ziet in het oeuvre van de Vlaamse auteur Geert van Istendael overal kleine jongens rondlopen. Met hun onbevangen blik binden ze de strijd aan met de ideologen die de wereld in hun mal trachten te persen. Dat is de conclusie die Tomas Vanheste trekt na lectuur van Van Istendaels oeuvre, van de gedichtenbundel De iguanodons van Bernissart (1983) tot het essayistische boek Mijn Duitsland (2007).

De sleutel. Paul van Ostaijen, “Polderlandse Arkadia”
Paul Claes, Ons Erfdeel

Bespreking van het gedicht “Polderlandse Arkadia” van Paul van Ostaijen.

Eigenzinnig authentiek. Paul Van Nevel, musicus en levenskunstenaar
Simon Van Damme

De Vlaamse musicus Paul Van Nevel, oprichter van het Huelgas Ensemble, is een van de voortrekkers van de authentieke uitvoeringspraktijk, met name voor de renaissancemuziek. In deze bijdrage karakteriseert Simon Van Damme Van Nevels verdiensten als uitvoerend musicus, als onderzoekend muziekwetenschapper en als levenskunstenaar.

Twee broers, roerloos op hun stek. Gesprekken met Gerrit en David Kouwenaar
Cyrille Offermans
Bart Van der Straeten

Vanaf 2007 brengt Ons Erfdeel één keer per jaar een dubbelinterview met prominente Vlamingen en/of Nederlanders. Voor deze tweede editie gingen Cyrille Offermans en Bart Van der Straeten in gesprek met de dichter Gerrit Kouwenaar, die in 2008 zijn 85ste verjaardag viert, en diens broer, de twee jaar oudere schilder David Kouwenaar. Een gesprek over vroeger en nu, over poëzie en schilderkunst, over Bergen en Amsterdam, over wat geweest is en wat nog komen moet.
Bekijk hier een filmpje waarin Gerrit een gedicht voorleest van David, en David een gedicht van Gerrit. Download hier extra interviewfragmenten met Gerrit Kouwenaar die niet in de definitieve Ons Erfdeel-tekst opgenomen zijn. En hier vindt u extra materiaal over David Kouwenaar.

Depok. Opgang en teloorgang van een Nederlandse enclave
Jan W. de Vries

Begin jaren zeventig bezocht de taalkundige Jan W. de Vries geregeld het Indonesische Depok. Een deel van de oorspronkelijke bewoners sprak er nog Nederlands. Anno 2008, meer dan dertig jaar later, bezocht hij de enclave opnieuw. In dit artikel brengt hij verslag uit van zijn reis.

De man met de camera. Sven Augustijnen
Lieven Van den Abeele

De films van kunstenaar Sven Augustijnen gaan over taal, en hoe die te gebruiken. In documentaireachtige films als Le Guide du Parc en L’Ecole des Pickpockets laat Augustijnen zien dat conventies en verwachtingspatronen arbitrair en subjectief zijn. De door de kunstenaar nagestreefde ambiguïteit in zijn werk, dat gelezen kan worden als een commentaar op de realiteit, maar dat soms gewoon als een deel van de realiteit wordt gezien, maakt zijn werk bijzonder, maar is er meteen ook de Achilleshiel van.

“Liefst merk ik niets van mezelf.” De keuze van Jozef Deleu
Jozef Deleu

Bloemlezing van 8 gedichten uit het afgelopen jaar, geselecteerd door Jozef Deleu. Deze aflevering bevat gedichten van: H.H. ter Balkt, Luuk Gruwez, Ingmar Heytze, Peter Holvoet-Hanssen, Anton Korteweg, Tonnus Oosterhoff, Miriam Van hee en Anne Vegter.

Werkman compleet
Bart Van der Straeten

Bespreking van de oeuvrecatalogus van H.N. Werkman: H.N. Werkman. Het complete oeuvre, NAi Uitgevers, Rotterdam / Stichting H.N. Werkman, Amsterdam, 2008, 479 p.

Geweld consumeren. De verontrustende schilderijen van Aaron van Erp
Doede Hardeman

In de schilderijen van de jonge kunstenaar Aaron van Erp is geweld niet weg te denken. Door de combinatie van geweld en humor hebben vele van zijn schilderijen een absurdistische toets. Ze zijn futiel, maar ook opbeurend.

Laat duizend bloemen bloeien. Kritieken van Hans Theys
Marc Holthof

Recensie van: HANS THEYS, Flower Power. Kunst in België na 2015, Tornado Editions, 2008, 464 p.

Een verdwaalde criticus. De Shakespeare-exegese van Peter Liefhebber
Jos Nijhof

Recensie van: Peter Liefhebber, De verborgen Shakespeare. ... toen pas begon de storm van mijn ziel..., Synthese, Den Haag, 2008, 368 p.

Kris De Bruyne: “40 jaar songs”
Lutgard Mutsaers

In 2008 stond de Vlaamse singer-songwriter Kris De Bruyne veertig jaar op de planken. Ter gelegenheid van die verjaardag verscheen een 4-cd-box. Deze box onthult volgens de auteur een markante persoonlijkheid met een uitzonderlijke gave voor warmbloedige, raak observerende songs.

De “Lucas Passie” van Calliope Tsoupaki en Louis Andriessens “La Commedia”. Twee producties van het Holland Festival 2008
Ernst Vermeulen

Bespreking van twee ophefmakende producties die in première gingen op het Holland Festival 2008.

De verdwenen kathedralen van de zevende kunst. Bioscopen in Vlaanderen
Erik Martens

Bespreking van: Daniël Biltereyst & Philippe Meers (red.), De verlichte stad. Een geschiedenis van bioscopen, filmvertoningen en filmcultuur in Vlaanderen, LannooCampus, Tielt, 2007, 294 p.

Honderd jaar ontwerpen in Nederland
Marc Dubois

Recensie van: MIENKE SIMON-THOMAS, Goed in Vorm. Honderd jaar ontwerpen in Nederland, 010, Rotterdam, 2008, 272 p.

Een helikoptervlucht boven een verdeelde cultuur
René van Stipriaan

Recensie van: Karel Porteman & Mieke B. Smits-Veldt, Een nieuw vaderland voor de muzen. Geschiedenis van de Nederlandse literatuur 1560-1700, Bert Bakker, Amsterdam, 2008, 1.054 p.

Vervreemding en herkenning. Bloemlezing “Nederlandse literatuur van Zuid-Afrika”
Dorothea van Zyl

Recensie van: EEP FRANCKEN & OLF PRAAMSTRA (sam.), Heerengracht, Zuid-Afrika. Nederlandse literatuur van Zuid-Afrika. Verslagen, verhandelingen, verhalen, gedichten en fragmenten, Contact, Amsterdam/Antwerpen, 2008, 416 p.

De vloek van peervormige borsten. Roman en dichtbundel van Els Moors
Bert Van Raemdonck

Recensie van: Els Moors, Het verlangen naar een eiland, Nieuw Amsterdam, Amsterdam, 2008, 221 p.; Els Moors, er hangt een hoge lucht boven ons, Nieuw Amsterdam, Amsterdam, 2006, 56 p.

De grofgebekte samenleving. Essays van Cyrille Offermans
Jo Tollebeek

Recensie van: Cyrille Offermans, Schipbreuk. Over kennis, cultuur en beschaving, Cossee, Amsterdam, 2008, 259 p.

Spelen met de grote thema’s. De poëzie van Kurt De Boodt
Erik Lindner

Recensie van de vier bundels die Kurt De Boodt tot nog toe publiceerde: Kurt De Boodt, Waarop de klok ontwaakt, Wereldbibliotheek, Amsterdam, 2008, 64 p.; Kurt De Boodt, Anselmus, Lannoo, Tielt, 2004, 64 p., Kurt De Boodt, Moules Belges, Lannoo, Tielt, 2002, 64 p.; Kurt De Boodt, En alles staat stil, Uitgeverij P, Leuven, 2000, 48 p.

Struikelend door het leven. Personages van Marja Pruis
Fleur Speet

Recensie van de vier boeken die Marja Pruis tot nog toe publiceerde: Marja Pruis, Atoomgeheimen, Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam, 2008, 272 p.; Marja Pruis, De vertrouweling, Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam, 2005, 216 p.; Marja Pruis, Bloem, Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam, 2002, 144 p.; Marja Pruis, De Nijhoffs of de gevolgen van een huwelijk, Nijgh & Van Ditmar, Amsterdam, 1999, 175 p.

De poging biedt de meerwaarde. Roman en essays van Lucas Hüsgen
Christophe Van der Vorst

Recensie van: Lucas Hüsgen, Wat een romantische droom, Vantilt, Nijmegen, 2007, 224 p.; Lucas Hüsgen, Plooierijen van het geschik, Querido, Amsterdam/Antwerpen, 2007, 637 p.

Meer dan een krul in het geschiedenisboek. Expo 58-publicaties
Jef Lambrecht

Bespreking van vier publicaties die verschenen n.a.v. de vijftigste verjaardag van Expo 58. Het gaat om twee boeken: Expo 58. Nostalgie in 400 foto’s van Rudolph Nevi (Van Halewyck, Leuven, 2008, 216 p.) en Expo 58. Tussen droom en werkelijkheid van Gonzague Pluvinage (Lannoo, Tielt, 2008), 208 p.; een themanummer van het tijdschrift Openbaar Kunstbezit Vlaanderen (OKV) en de dvd Expotopia, uitgegeven door het Koninklijk Filmarchief in Brussel.

“Vondel: het verhaal van zijn leven” door Piet Calis
Frans-Willem Korsten

Recensie van: PIET CALIS, Joost van den Vondel: het verhaal van zijn leven, Meulenhoff, Amsterdam, 2008, 300 p.

Volkskracht en voorhoede. Economisch nationalisme in Vlaanderen tijdens het interbellum
Antoon Vrints

Recensie van: Olivier Boehme, Greep naar de markt. De sociaal-economische agenda van de Vlaamse Beweging en haar ideologische versplintering tijdens het interbellum, Lannoo, Tielt, 2008, 986 p.

Dynamisch erfgoed. Willem Frijhoff over de rol van de historicus
Bert De Munck

Recensie van: Willem Frijhoff, Dynamisch erfgoed, SUN, Amsterdam, 2008, 112 p.

Een nieuw richtpunt. “Congo” van Guy Vanthemsche
Ruben Mantels

Recensie van: Guy Vanthemsche, Congo, Lannoo, Tielt, 2007, 328 p.

Cultuurbeleid in Nederland
Pascal Gielen

Recensie van: Cultuurbeleid in Nederland. Een overzicht van het beleid van de Nederlandse overheid op het gebied van de kunsten, het erfgoed en de media, ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Den Haag / Boekmanstichting, Amsterdam, 2008, 192 p.

Het leven als hinderpaal. Biografie van James Ensor
Lieven Van den Abeele

Bespreking van: Eric Min, James Ensor. Een biografie, Meulenhoff|Manteau, Antwerpen/Amsterdam, 2008, 342 p.

Het einde van de standaardtaal? Een controversieel boek van Joop van der Horst
Wim Vandenbussche

Recensie van: Joop van der Horst, Het einde van de standaardtaal. Een wisseling van Europese taalcultuur, Meulenhoff, Amsterdam, 2008, 320 p.