‘Volksverheffing 2.0. Literatuurkritiek op het internet’: voorpublicatie uit Ons Erfdeel 2010/2

Terwijl Knack en De Reactor hun territoriumdrift even konden opblazen tot een nationale hallucinatie, kondigden rekto:verso en De Werktitel in december 2009 in de luwte aan dat ze in de toekomst nauw zouden gaan samenwerken. De Werktitel, dat inmiddels is omgedoopt tot Apache, is een online “forum voor onafhankelijke journalistiek”, dat werd opgericht voornamelijk door journalisten en redacteurs die in 2009 door het management van de krant De Morgen werden afgedankt. De initiatiefnemers toonden zich van meet af aan meer “gebeten om te weten” dan hun ex-werkgever. Ze slaagden er de laatste tijd in om met opmerkelijke berichten en reportages de aandacht van een breed publiek te trekken. Hun professionele burgerjournalistiek is niet altijd even gestroomlijnd, maar hun tegendraadsheid en gebrek aan valse bescheidenheid is in het huidige mediabestel een verademing, ook al omdat dit “journalistieke laboratorium” met een haast aandoenlijke naïviteit “de onverschilligheid voor de waarheid” blijft bekampen.

Evenzeer een verademing is het cultuurkritische tijdschrift rekto:verso, dat zoals gezegd op papier en online verschijnt en behoorlijk veel over literatuur publiceert. Het weet heel geregeld te verrassen met toegankelijke en goed gedocumenteerde teksten die een waardevolle aanvulling zijn op de overheersende berichtgeving. Bovendien is “maatschappelijke relevantie” ook in deze kringen niet automatisch een verdacht woord dat dringend gedeconstrueerd moet worden.

Toch volksverheffing?

Dat rekto:verso en Apache elkaar door de nevelen van het digitale woordenkraam hebben gevonden is hoopgevend voor wie nog in volksverheffing wil geloven. Het ruilmiddel der gedachte is op beide websites kosteloos maar niet gratuit, en bevattelijk maar niet vervlakkend. Hopelijk slagen de redacties erin om, op flinke afstand van het mercantiel-sensationele, een volwaardig businessmodel te ontwikkelen. Want daarin blijft ook – zeker – in het digitale tijdperk een groot deel van de uitdaging schuilen: het vergaren, controleren en brengen van nieuws en duiding is nooit kosteloos. En het zou wederom contraproductief zijn om deze bedenking snel af te serveren als een capitulatie voor de terreur van de vrije markt.

Wie voor de instandhouding van professionele expertise in elke omstandigheid uitsluitend rekent op subsidies speelt niet alleen met zijn geloofwaardigheid, maar stelt zich ook kwetsbaar op. In hun terechte kritiek op winstmaximalisatie en de kortzichtigheid van aandeelhouders vallen de pleitbezorgers van een zo groot mogelijke intellectuele autonomie vandaag te gemakkelijk terug op het beeld van de overheid als neutrale opperrechter en mecenas. Dat beeld is wellicht een nastrevenswaardig ideaal, maar wordt beter niet verward met een historische verworvenheid.

Kevin Absillis

Artikel uit Ons Erfdeel, jg. 53 (2010), nr. 2., pp. 44-53. Er is overigens ook een afdrukbare versie beschikbaar.

De auteur dankt Arnoud van Adrichem en Piet Joostens (De Reactor), Frank Hellemans en Dirk Leyman voor hun inlichtingen en hun reacties.

Noot

(1) Hugo Brems, Altijd weer vogels die nesten beginnen, Bert Bakker, Amsterdam, 2005, p. 608 e.v.

Blijf op de hoogte

Abonneer je op de RSS-feed