FLIRT FLAMAND: Véronique Bergen verdiept zich in de poëzie van Stefan Hertmans

FLIRT FLAMAND: Véronique Bergen verdiept zich in de poëzie van Stefan Hertmans

De Foire du Livre in Brussel zet de Vlaamse literatuur in de schijnwerpers onder de titel Flirt Flamand. De redactie van Septentrion vroeg drie Franstalige Belgische schrijvers naar hun favoriete boek van een Vlaamse auteur. Véronique Bergen koos voor de poëzie van Stefan Hertmans, ‘die door de eeuwen heen reist’.

 

De poëzie van Stefan Hertmans is metafysisch en sensueel, op het snijpunt van de ‘muziek van de vormen’ en de muziek van de reis. Ze gaat de dialoog aan met de grote doden, die op het niveau van de levenden worden gehesen, op weg naar elders.

De bundeling van gedichten, verhalen en essays Le Paradoxe de Francesco (die alleen in het Frans bestaat) verkent een geografisch maar ook een mentaal elders. Hertmans eert de blik van Cézanne, die de dingen levend maakt: het is ook een zelfportret. De paradox van de kunst en de poëzie verbuigt zich als de gelijktijdigheid van figuren, plaatsen van verleden en heden.

Net als bij Proust wordt de magie van de wezens geboren uit de betovering van de plekken. Net zoals Julien Gracq is Hertmans niet alleen de hermeneut van landschappen en steden maar ook de aoidos, de bard met de blik van de geograaf.

Pelgrimstocht

In zijn tocht langs intieme territoria en geografische plaatsen, die van het zuiden van Frankrijk in het bijzonder, voedt de queeste zich met bemiddelaars – Cézanne, Petrarca, Nijinski… – van wie de schrijver de universa verkent.

Of het nu de blik is van Cézanne die de werkelijkheid ontmantelt om haar op te bouwen of het extatische zien van Nijinski, meegesleurd in een buiten zichzelf treden dat hem zal breken, het is het oog dat voortschrijdt zoals de adem die de wereld en het denken verbindt zelfs als de woorden en de dingen leven door elkaar de rug toe te keren. De blik die de berg op ons werpt gaat ons bewustzijn vooraf dat hem bekijkt.

© Michiel Hendryckx

Hertmans’ strakke, compacte poëzie (Roberto Juarroz zou ze verticaal noemen), ondervraagt het heden vanuit een ver verleden, tussen de vlucht van de goden en het grijpen van een “peu de temps à l’état pur” (Proust). Als een rivier treedt ze uit haar bedding om bescherming te geven aan wie zoals Nijinski, Nietzsche, Lenz, Robert Walser, Trakl, hun lichaam hebben verlaten.

Deze poëzie is een pelgrimstocht in de middeleeuwse straatjes van Monieux (waar Hertmans een huis heeft), in de voetstappen van Goya, Char, Carpaccio: ze opent de deuren van een terugkeer, van het terugvinden van wat verdwenen was. Aanhanger van de sprongen van Nijinski, bouwt ze een wereld die bestuurd wordt door de gelijktijdigheid van heden en verleden.

Zwervende zielen

Ver van de lege bezigheid van zijn tijdgenoten, luistert Stefan Hertmans naar de zwervende zielen van de Vaucluse, opent hij zich voor het mysterie van de plekken gestold in de tijd, maakt hij de woorden los van de Montagne Sainte-Victoire, de stemmen van de beken.

De poëzie van Hertmans reist door de eeuwen, reisgezel van Rilke, Hölderlin Celan en Benn. Ze is trouw aan haar Kritik der instrumentellen Vernunft (Max Horkheimer), resoluut aan de kant van wat het concept, het zegbare overstijgt. Ze is archeologie van de sensaties. Een speculatief of mediterend oog. Ze is afdaling met naakte woorden in de oorsprong.

De schilder is een wandelaar.
Een hete weg ligt in zijn ogen opgerold
en slaapt er als een slang.

     (Uit : Drie appels en een berg)


Le Paradoxe de Francesco verbindt poëzie en denken, Gedicht en Gedanke zoals Heidegger dat heeft getheoretiseerd, door te delven naar het massieve van de ervaringen, de trillingen van het licht, de omhelzingen en de ruimte van het bewustzijn, de reflectie op de dingen.

Deze poëzie pendelt van het ruwe naar het etherische, ze loopt “tussen stenen, stokken en heelal”.

Tekst: Véronique Bergen / Vertaling: Luc Devoldere

Blijf op de hoogte

Abonneer je op de RSS-feed