Marc van Oostendorp: ‘Taal in Vlaanderen, het is allemaal de schuld van de Nederlanders’

Marc van Oostendorp: ‘Taal in Vlaanderen, het is allemaal de schuld van de Nederlanders’

In een opmerkelijk artikel op Neerlandistiek.nl verwondert Marc van Oostendorp, hoogleraar Nederlands aan de Radboud Universiteit Nijmegen, zich over hoe Vlaanderen omgaat met taal. Hij wast de Vlaming de oren: die zou vooral klagen en schamperen op Nederlanders. Hij eindigt met een duidelijke oproep: ‘Beste Vlaamse vrienden, houd op met klagen en steek je handen uit de mouwen!’ Hierna kun je zijn stuk lezen en hier staat de reactie van Ons Erfdeel vzw-hoofdredacteur Luc Devoldere.

 

Er is iets raars aan de hand met de taal in Vlaanderen: je hoort er zelden wat over. Het gebied heeft maar in beperkte mate een eigen taalinfrastructuur: geen tegenhanger van ons radioprogramma De Taalstaat, geen tegenhanger van ons tijdschrift Onze Taal, geen tegenhanger van Wim Daniëls of Paulien Cornelisse of Japke-d. Bouma. Zelfs geen tegenhanger van iets eenvoudigs als Neerlandistiek.nl.

En op de paar websites die er wel zijn, wordt volop gejammerd en geschamperd over Nederlanders. Die hebben het allemaal gedaan, die zijn er, als ik deze blogpost van ‘de taalfluisteraar goed begrijp, de schuld van dat je nooit iets uit Vlaanderen hoort. Waarom berichten de Nederlandse media niet wat meer over het zuiden van het taalgebied?

Je zou dan kunnen denken als eenvoudige buitenstaander: nu, dan zet je daar zelf toch een kanaal voor op? Dan ga je toch zelf een mooie podcast maken waarin Nederland en Vlaanderen gelijkelijk aan bod komen? Dan geef je toch zelf een glanzend tijdschrift uit voor de taal uit beide landen? Ik zou er naar luisteren en ik zou het lezen, zoals ik iedere dag De Standaard lees en een keer per week kijk naar De afspraak op vrijdag – om een beetje bij te blijven. Vlaanderen is een rijk land en een interessant land, er is geen enkele reden waarom ze wel interessante journalistieke en wetenschapsjournalistieke producten kunnen maken over andere onderwerpen en niet over taal.

Klagen

Maar nee, het moet wél allemaal uit Nederland komen. En daar moeten de Nederlanders voor zorgen. En dat zij dat niet doen is heel gemeen van die Nederlanders. Het blog geeft een zuiver voorbeeld van de toon die er op dit vlak heerst:

Het is nu eenmaal een feit dat vele (maar gelukkig niet alle) Nederlanders uiterst intolerant zijn voor alles wat taalkundig uit Vlaanderen komt. Denk maar aan Nederlandse uitgeverijen die Vlaamse manuscripten eerst door een Nederlandse redacteur laten ‘verbeteren’ of Nederlandse bedrijven die in hun Nederlandse vertalingen wars zijn van elk woord dat maar Vlaams kan klinken.

Ook hier geldt natuurlijk weer: men kan toch ook in Antwerpen een uitgeverij beginnen en daar dan Tom Lanoye en Esther Gerritsen uitgeven zonder ‘verbeteringen’? Bovendien gaat het soort voorbeelden dat de fluisteraar fluistert voorbij aan het feit dat deze ‘uiterste intolerantie’ allang symmetrisch is. Ik verschijn af en toe bij een steengoed Vlaams radioprogramma, maar de redactie heeft me verteld dat ze niet te vaak Nederlanders uitnodigen ‘want dan gaan de luisteraars klagen’. Bovendien zijn er ook tal van Vlaamse bedrijven (maar gelukkig niet alle) die juist te Nederlandse woorden willen vermijden.

Dat is misschien jammer, en misschien begrijpelijk. Het is in ieder geval geen reden om zo te klagen. Alsof het vertoog over taal in Vlaanderen alleen kan bestaan uit klachten over hoe vreselijk onrechtvaardig anderen zijn. Nu er niet meer over het Frans kan worden gemord, omdat niemand in Vlaanderen dat meer spreekt, is men maar begonnen aan de Nederlanders.

Illustratie door Marc van Oostendorp

Leuk grapje

Je zag het deze week ook op de website VRT Taal. Ik mag er misschien even op wijzen dat die site nauwelijks aandacht heeft voor taalontwikkelingen in Nederland. En het zij verre van mij daar hierover sikkeneurig te doen. Enfin, een van de weinigen die in Vlaanderen nog weleens wat schrijft over taal, Ann De Craemer, heeft ook daar sinds kort een column. In de meest recente aflevering ventileert de schrijfster daar haar afkeer van de uitspraak [s]eptisch in plaats van [sk]eptisch.

Dan, op niets of, zomaar aan het eind van haar column, staat er de volgende alinea:

Het is natuurlijk een vreemd pleidooi om ‘septicisme’ plots te omarmen maar als het om het zuiveren van denkbeelden gaat, is de taal onze welwillendste boetseerklei – ‘de fijand van je fijand is je friend’, zoals men in Nederland pleegt te zeggen.

Dit houdt geen verband met enige andere opmerking in het artikel; de uitspraak van de v als f is nergens eerder vermeld, het dient geen duidelijk doel om hier te memoreren hoe een bepaalde zinsnede door een bepaalde bevolkingsgroep wordt uitgesproken. Hier moest een leuk grapje gemaakt worden, en het was grappig als dat grapje ten koste ging van Nederlanders: haha, in Nederland verandert de taal! (Er is overigens al vrij oud onderzoek waaruit blijkt dat dezelfde ontwikkeling ook in Vlaanderen gaande is, al loopt Nederland voorop: hier en hier.)

Initiatief

Ik denk eigenlijk niet dat Onze Taal of De Taalstaat zich aan een dergelijk ‘grapje’ over Vlaanderen zou wagen. Iemand heeft het over de vraag of je ‘de afval’ of ‘het afval’ zegt, en meldt dan ineens tussen neus en lippen door ‘”awel, zunne, da is nie goe hè?” zoals men in Vlaanderen pleegt te zeggen’. Dat is raar.

Waar komt die verongelijktheid toch vandaan? Je zou bijna denken dat Nederland Vlaanderen de taal heeft opgelegd, maar daar is geen sprake van. Althans, eventueel zou je nog kunnen denken dat zoiets tussen 1815 en 1830 is gebeurd, maar eigenlijk werd toen meer aan de Franstaligen het Nederlands opgelegd dan aan de Vlamingen. Al het absurde streven om precies als in Nederland te spreken van daarna, dat hebben de Vlamingen toch vooral zichzelf aangedaan.

Het lijkt een beetje op de gemakzucht waarmee Nederlanders tot een jaar of twintig geleden afgaven op Duitsers, al ging dat niet over taal: dan mocht je altijd een grapje maken over je ‘gestolen fiets’. Het is fijn dat we daar overheen zijn gegroeid.

Zolang Vlaanderen zich blijft wentelen in die combinatie van zelfverheffing (wat spreken wij mooi) en zelfbeklag (wat besteden die Nederlanders toch weinig aandacht aan ons), zie ik er weinig goeds van komen. Het is ook niet interessant om een gesprekspartner te hebben die altijd zit te pruilen. Beste Vlaamse vrienden, houd op met klagen en steek je handen uit de mouwen!

Marc van Oostendorp

Lees hier de repliek van Ons Erfdeel vzw-hoofdredacteur Luc Devoldere.

Blijf op de hoogte

Abonneer je op de RSS-feed