Nederland stemt voor de waterschappen. Maar wat doen die precies?

Nederland stemt voor de waterschappen. Maar wat doen die precies?

Op woensdag 20 maart trekken de Nederlanders naar de stembus voor de Provinciale Statenverkiezingen én de Waterschapsverkiezingen. Bij de Provinciale Staten kun je je iets voorstellen. Maar wat zijn die waterschappen en wat doen ze eigenlijk?

Door Lieselotte Rouckhout

Wie aan Nederland denkt, denkt aan water: de grachten van Amsterdam, de 25 procent van het land die onder het zeespiegelniveau ligt en de vele polders die op drooggemalen meren zijn gewonnen. Er wordt wel eens gezegd dat God de wereld schiep, maar dat de Nederlanders hun eigen land maakten.

Waterschappen zijn dan ook ontstaan uit de noodzaak om de voeten droog te houden en te overleven. Het is zowat de oudste vorm van openbaar bestuur in Nederland en houdt zich bezig met de waterhuishouding. De instelling dateert uit de middeleeuwen, toen de verdere ontginning van het land in gang was gezet en dorpsbestuurders zich verenigden om daaraan samen te werken.

Waterschap Rivierenland

Veilige dijken en kades

De waterschappen houden de kwantiteit, de kwaliteit én de veiligheid van het water in de gaten. Concreet betekent dat: zorgenvoor veilige dijken en kades, rioolwater zuiveren, de kwaliteit van oppervlaktewater controleren en verbeteren, het waterpeil in de rivieren en het grondwaterpeil beheren.

In de achttiende eeuw, een periode van hevige overstromingen als gevolg van zwakke dijken en slecht onderhoud, is naast de waterschappen ook de Rijkswaterstaat opgericht. Die houdt zich alleen bezig met de kwantiteit van het water, de waterstand dus.

Waterschap Hollands Noorderkwartier

Belastingen 

Aanvankelijk zaten er in het bestuur van zo’n waterschap alleen mensen die er belang bij hadden en echt verstand van hadden. De kwesties die voorliggen, zijn immers vaak van technische aard. Omdat waterschappen echter belastingen zijn beginnen te innen, vindt er nu ook democratische controle plaats via vertegenwoordigers van politieke partijen. Die worden verkozen sinds 1 januari 1992, toen de waterschapswet van kracht ging. Die wet stelt dat alle inwoners van Nederland waterstaatszorg nodig hebben, daarover zeggenschap hebben en eraan moeten meebetalen.Zo wordt het beginsel “belang, betaling, zeggenschap” gevolgd.

Het bestuur van een waterschap bestaat uit twee afdelingen. Aan de ene kant is er het dagelijks bestuur: dat zijn de belanghebbenden, de zogenaamde ‘geborgde zetels’. Aan de andere kant zit het algemeen bestuur: de verkozenen, ook wel ingezetenen genoemd.

Waterschap Stichtse Rijnlanden

Bestuurlijke drukte

De vraag die men zich anno 2019 kan stellen, is of die waterschappen, althans de vertegenwoordiging van de burger door een politieke partij of groepering daarin, nog wel nut hebben? Er is al eens geprobeerd de huidige 21 waterschappen af te schaffen en ze te laten opgaan in nieuw te vormen superprovincies, om de “bestuurlijke drukte” terug te dringen. Dat is echter niet gelukt: er is geen meerderheid voor gevonden in de Tweede Kamer.

Er worden nog altijd veel argumenten aangehaald tegen de aanwezigheid van politieke vertegenwoordigers in de waterschappen. Zo zouden de verkiezingen te vaak gaan over emotionele argumenten (“stemmen of zwemmen”, klonk het in 2015) in plaats van over de programma’s die de kandidaten hadden uitgewerkt en het beleid dat ze wilden voeren.

Eenmaal verkozen, is de manier waarop mensen omgaan met hun mandaat ook twijfelachtig. Vaak moeten ze met vele andere verschillende fracties in zee treden om een meerderheid te verkrijgen, en worden de gemaakte beloftes maar al te gauw vergeten. Bijna alle beslissingen worden unaniem genomen.

De politieke vertegenwoordigers hebben ook helemaal niet de gespecialiseerde technische kennis die nodig is voor de uitwerking van een goed waterbeleidsplan. Daarbovenop wordt het de verkozenen van de waterschappen verweten dat ze te ver afstaan van de samenleving: de samenstelling van het bestuur bestaat over het algemeen uit oudere, blanke mannen.

Waterschap Zuiderzeeland

‘Operettebestuur’

Misschien moeten de Nederlanders morgen wel gewoon blanco stemmen bij de Waterschapsverkiezingen. Dat oppert althans Theo Dersjant, die een jaar lang het Waterschap Rivierenland volgde en daarover een boek schreef: Oud Bestuur (Klapwijk & Keijsers, 2014). Als iedereen blanco stemt,verandert er misschien wel iets aan het systeem dat hij “nepdemocratie” en “operettebestuur” noemt.

Als je Dersjant mag geloven, zijn de verkiezingen voor de politieke vertegenwoordigers in de waterschappen achterhaald. Als democratisch orgaan hebben de waterschappen voor hem niet veel nut. Hij is wel te vinden voor waterschappen als puur uitvoerende organen. Dat heeft dan niet louter te maken met bestuurlijke drukte, maar evengoed met efficiëntie, transparantie en de nodige gespecialiseerde kennis om een goed beleid te kunnen handhaven.

Er mag dan discussie zijn over de bestuursvorm, de waterschappen zelf zijn allerminst achterhaald: in de huidige context van klimaatopwarming en stijging van de zeespiegel zijn ze wellicht relevanter dan ooit.

 

Geraadpleegde bronnen

Blijf op de hoogte

Abonneer je op de RSS-feed